Solution Architecture
Biznes tələbini keyfiyyət atributları, məhdudiyyətlər və sənədləşdirilmiş qərarlarla işləyən həllə çevirmək.
Bu proqram planlaşdırılır və hələ cədvələ salınmayıb. Tarix, qiymət və qrup elan olunmayıb. Maraq bildirsəniz, proqram planlaşdırıldıqda və ya fərdi format müzakirə olunduqda sizinlə əlaqə saxlayarıq.
Məqsəd
Proqram biznes tələblərindən başlayaraq əsaslandırılmış həll arxitekturası hazırlamağı öyrədir: keyfiyyət atributlarını ölçülən hala gətirmək, uyğun üslub və inteqrasiya nümunəsi seçmək, data və təhlükəsizliyi dizayn etmək, bulud və xərc kompromislərini qiymətləndirmək. Nəticə: C4 və ADR ilə sənədləşdirilmiş və review-dan keçmiş həll.
Kimin üçündür
- Birdən çox xidmət və inteqrasiya ilə işləyən senior backend mühəndisləri və tech lead-lər
- Layihə üçün arxitektura qərarlarına cavabdeh olmağa hazırlaşan mühəndislər
- Sistem analitikləri və texniki liderlər, dərin texniki əsası olanlar
- Arxitektura review-larında iştirak edib onları aparmaq istəyənlər
Kimin üçün deyil
- Backend və verilənlər bazası əsaslarını hələ öyrənənlər
- Konkret bir bulud provayderi üzrə sertifikat hazırlığı axtaranlar: proqram provayderdən asılı olmayan yanaşmanı öyrədir
- Yalnız diaqram çəkmək istəyənlər: əsas məqsəd əsaslandırılmış qərardır
İlkin tələblər
- Mikroservis və ya modul monolit sistemlərlə iş təcrübəsi
- HTTP API, mesajlaşma və SQL əsaslarını yaxşı bilmək
- Sistem dizaynının əsas anlayışlarını bilmək (CAP, caching, scaling)
- Bir layihədən arxitektura qərarını izah etməyə hazır olmaq
Proqramın sonunda nə bacaracaqsınız
Proqramın sonunda nə bacaracaqsınız
- Biznes tələblərindən keyfiyyət atributu ssenariləri və məhdudiyyətlər siyahısı çıxarmaq
- Monolit, modul monolit, mikroservis və hadisə yönümlü üslublar arasında əsaslandırılmış seçim etmək
- İnteqrasiya nümunəsini (sinxron, asinxron, hadisə, batch) tələbə görə seçmək
- Data sahibliyi, konsistentlik və miqrasiya strategiyasını dizayn etmək
- Təhlükəsizlik arxitekturasını təhdid modelləşdirməsi ilə əsaslandırmaq
- C4 diaqramları və ADR-lərlə həlli sənədləşdirmək və arxitektura review-sunda müdafiə etmək
Heç bir təhsil proqramı işə qəbula və ya vəzifə yüksəlişinə zəmanət verə bilməz.
Tədris planı
Tədris planı
- 01
Tələblər, keyfiyyət atributları və məhdudiyyətlər
Qeyri-dəqiq biznes istəyini yoxlana bilən keyfiyyət ssenarilərinə çevirmək.
- Funksional və qeyri-funksional tələb fərqi
- Keyfiyyət atributu ssenarisi formatı
- Məhdudiyyətlər: büdcə, komanda, qanunvericilik, legacy
- Atributlar arasında kompromis
- Tələblərdə qeyri-müəyyənliyin aşkarlanması
Praktik laboratoriya: Verilmiş biznes təsvirindən 8 keyfiyyət ssenarisi və prioritetləşdirilmiş məhdudiyyət siyahısı hazırlamaq.
- 02
Arxitektura üslubları və sərhədlər
Üslub seçimini komanda, tələb və inkişaf mərhələsi kontekstində qiymətləndirmək.
- Monolit, modul monolit və mikroservis kompromisləri
- Domen sərhədləri və bounded context
- Hadisə yönümlü arxitektura və onun qiyməti
- Layered, hexagonal və onların yeri
- Evolyusion arxitektura və miqrasiya yolları
Praktik laboratoriya: Eyni tələb üçün iki üslub variantı çıxarıb müqayisə cədvəli və tövsiyə yazmaq.
- 03
İnteqrasiya nümunələri
Sistemlər arasında etibarlı və dəyişikliyə dözümlü əlaqə qurmaq.
- Sinxron API və asinxron mesajlaşma seçimi
- Idempotency, retry və outbox
- API versiyalaşdırma və müqavilə təkamülü
- Anti-corruption layer və xarici sistemlər
- Saga və paylanmış əməliyyat alternativləri
Praktik laboratoriya: Ödəniş provayderi və anbar sistemi ilə inteqrasiya axını dizayn etmək, uğursuzluq ssenarilərini cədvəllə.
- 04
Data arxitekturası
Data sahibliyi, konsistentlik və hesabat ehtiyacları arasında balans.
- Hər xidmətin öz datası və paylaşılan verilənlər bazası riski
- Güclü və son konsistentlik seçimi
- CQRS, read model və cache
- Data miqrasiyası və sıfır dayanma yanaşmaları
- Analitika və operativ data ayrılması
Praktik laboratoriya: Sifariş domeni üçün data sahibliyi xəritəsi və legacy bazadan miqrasiya planı.
- 05
Təhlükəsizlik arxitekturası
Təhlükəsizliyi sonradan əlavə deyil, dizaynın hissəsi kimi qurmaq.
- Təhdid modelləşdirməsi (STRIDE)
- Kimlik doğrulama, icazə və OAuth 2.0 / OIDC axınları
- Trust sərhədləri və şəbəkə seqmentasiyası
- Gizli məlumatların idarəsi və şifrələmə
- OWASP API Security Top 10 üzrə yoxlama
Praktik laboratoriya: Verilmiş həll üçün trust sərhədli diaqram, təhdid siyahısı və azaltma tədbirləri.
- 06
Bulud, etibarlılıq və xərc kompromisləri
Yerləşdirmə modelini, dayanıqlığı və xərci tələblərlə əlaqələndirmək.
- Managed xidmət və özün idarə etmək kompromisi
- Çoxzonalı dayanıqlıq, RTO və RPO
- Mürəkkəbliyin xərci və vendor asılılığı
- Capacity və xərc modelləşdirməsi
- Observability tələbləri arxitekturada
Praktik laboratoriya: İki yerləşdirmə variantı üçün dayanıqlıq və xərc kompromisi cədvəli (rəqəmləri fərziyyə kimi qeyd edərək).
- 07
C4 və ADR ilə sənədləşdirmə
Arxitekturanı müxtəlif auditoriya üçün aydın və yenilənə bilən saxlamaq.
- C4: context, container, component səviyyələri
- Hər səviyyədə nəyi göstərmək və göstərməmək
- ADR və diaqramlar arasında əlaqə
- Sənədin yenilənməsi və sahibliyi
- Dynamic və deployment diaqramları
Praktik laboratoriya: Case study üçün C4 diaqramlarının context-dən component-ə qədər dəsti.
- 08
Arxitektura review və delivery komandası ilə iş
Arxitektura qərarını komandaya çatdırmaq və icra zamanı onu qorumaq.
- Arxitektura review formatları və meyarları
- ATAM tipli yanaşmanın yüngül forması
- Fitness function və avtomatik yoxlama
- Delivery komandası ilə əməkdaşlıq
- Qərar kənarlaşmasının idarəsi
Praktik laboratoriya: Başqa iştirakçının həllinə mock arxitektura review aparıb yazılı nəticə hazırlamaq.
Praktik tapşırıqlar
- Keyfiyyət ssenariləri və məhdudiyyətlər sənədi
- İki üslub variantının müqayisəsi
- Təhdid modeli və azaltma planı
- Case study üçün tam C4 və ADR dəsti
- Mock review yazılı nəticəsi
Portfolio nəticələri
- Case study üçün həll arxitekturası sənədi
- C4 diaqramlar dəsti (context, container, component)
- Arxitektura qərarları (ADR) dəsti
- Təhdid modeli və inteqrasiya xəritəsi
Necə qiymətləndirilir
- Həll arxitekturasının müdafiəsi (simulyasiya olunmuş review heyətinə qarşı)
- ADR və C4 dəstinin yazılı qiymətləndirməsi
- Mock review aparmaq və geri bildirim verməklə qiymətləndirmə (tövsiyələr, sertifikat deyil)
Alətlər və texnologiyalar
- C4 model
- Structurizr / Mermaid / PlantUML
- ADR (Markdown)
- OpenAPI / AsyncAPI
- Kafka / RabbitMQ (konseptual)
- PostgreSQL
- OAuth 2.0 / OIDC
- Terraform (oxumaq səviyyəsində)
Səviyyə ardıcıllığı
- Əvvəl
- Senior backend mühəndis və ya tech lead səviyyəsi, sistem dizaynı təcrübəsi ilə.
- Sonra
- Enterprise architecture proqramı və ya həll arxitektoru rolunda praktika.
- Müddət və format
- Müddət və format hələ müəyyən edilməyib; proqram planlaşdırılır və təqvimə salınmayıb.
Tez-tez verilən suallar
Tez-tez verilən suallar
Bu proqram hazırda mövcuddur?
Xeyr. Proqram planlaşdırılır və cədvələ salınmayıb. Tarix və qiymət elan edilməyib. Konsultasiya tələb edə bilərsiniz.
Proqram konkret bulud provayderinə bağlıdır?
Xeyr. Yanaşma provayderdən asılı deyil. Nümunələrdə alətlər göstərilə bilər, lakin əsas məqsəd qərar prinsipləridir.
Sertifikat və ya vəzifə vəd edilirmi?
Xeyr. Heç bir proqram sertifikat, vəzifə və ya nəticəni təmin etmir. Qiymətləndirmə tövsiyə xarakterlidir.
Diaqram çəkmək əsas hissədir?
Xeyr. Diaqramlar qərarı çatdırmaq üçündür. Əsas iş tələbləri anlamaq, kompromisləri qiymətləndirmək və qərarı əsaslandırmaqdır.
Bu proqramla əlaqəli məqalələr
- ADRKomandadan uzun yaşayan Architecture Decision Record yazmaq
- C4 modeliC4 modeli: insanların həqiqətən oxuduğu arxitektura diaqramları
- System DesignCaching strategiyaları - cache-aside, write-through, TTL və stampede
- Cloud arxitekturaBackend mühəndisləri üçün bulud arxitekturasının əsasları
- Paylanmış sistemlərDistributed sistemlərdə uğursuzluğun idarəsi
- Paylanmış sistemlərTəhlükəsiz retry üçün idempotency pattern-ləri