Senior-dan Tech Lead-ə
Kod yazan mühəndisdən texniki istiqamətə cavabdeh olan lider roluna keçid.
Bu proqram planlaşdırılır və hələ cədvələ salınmayıb. Tarix, qiymət və qrup elan olunmayıb. Maraq bildirsəniz, proqram planlaşdırıldıqda və ya fərdi format müzakirə olunduqda sizinlə əlaqə saxlayarıq.
Məqsəd
Proqram senior mühəndisin komandanın texniki istiqamətinə cavabdeh olmaq üçün lazım olan vərdişləri qurmasına yönəlib: qərarları sənədləşdirmək, keyfiyyət standartlarını komandaya çatdırmaq, işi qeyri-müəyyənliklə planlaşdırmaq və insidentdə sakit rəhbərlik etmək. Əsas fokus öz kodunuzdan komandanın nəticəsinə keçiddir.
Kimin üçündür
- Komandada artıq texniki söz sahibi olan və formal ya qeyri-formal lider rolu ilə üzləşən senior backend mühəndisləri
- Tech lead rolunu yeni qəbul etmiş və strukturlu yanaşma axtaran mütəxəssislər
- Mentorluq və code review prosesini sistemləşdirmək istəyən mühəndislər
- Texniki qərarları biznes tərəfə aydın izah etməkdə çətinlik çəkənlər
Kimin üçün deyil
- Backend əsaslarını (Java, Spring Boot, SQL) hələ möhkəmləndirməyənlər - əvvəlcə senior səviyyəli proqramlar daha uyğundur
- İnsan idarəetməsinin inzibati tərəfini (əmək münasibətləri, maaş, işə qəbul qaydaları) öyrənmək istəyənlər - bu proqram texniki liderliyə fokuslanır
- Hazır şablonla rol almaq istəyənlər: proqram təcrübə və ssenari təhlilinə əsaslanır
İlkin tələblər
- Real məhsul üzərində bir neçə il backend təcrübəsi
- Pull Request və code review prosesində iştirak təcrübəsi
- Sistem dizaynının əsas anlayışlarını (scaling, consistency, caching) bilmək
- Öz layihəsindən bir texniki qərarı izah etməyə hazır olmaq
Proqramın sonunda nə bacaracaqsınız
Proqramın sonunda nə bacaracaqsınız
- Komanda üçün texniki istiqamət sənədi və növbəti rüblük üçün əsaslandırılmış roadmap hazırlamaq
- Əhəmiyyətli qərarı ADR formatında, alternativlər və nəticələrlə birlikdə qeydə almaq
- Review qaydalarını və Definition of Done-u komanda ilə razılaşdırılmış standartlara çevirmək
- İşi təxmin edərkən qeyri-müəyyənliyi aralıq və fərziyyələr şəklində göstərmək
- Mühəndisə tapşırığı məsuliyyət və kontekst ilə birlikdə həvalə etmək, geri bildirimi konkret vermək
- İnsidenti idarə etmək və blameless postmortem hazırlamaq
Heç bir təhsil proqramı işə qəbula və ya vəzifə yüksəlişinə zəmanət verə bilməz.
Tədris planı
Tədris planı
- 01
Rola keçid və məsuliyyət sərhədləri
Senior mühəndis ilə tech lead arasındakı fərq, hands-on iş ilə liderlik arasında vaxtın bölüşdürülməsi.
- Tech lead rolunun tipik variantları
- Məsuliyyət və səlahiyyət uyğunsuzluğu
- Hands-on işin payı və maneələr
- Gözləntilərin menecerlə razılaşdırılması
- İlk 30-60-90 gün planı
Praktik laboratoriya: Öz komandanızın real vəziyyəti üçün rol gözləntiləri və vaxt bölgüsü sənədi hazırlamaq.
- 02
Texniki istiqamət və roadmap
Texniki borcu, məhsul prioritetlərini və komandanın gücünü bir plana bağlamaq.
- Texniki görüş (vision) və prinsiplər
- Texniki borcun kateqoriyalara ayrılması
- Risk və dəyər əsasında prioritetləşdirmə
- Roadmap-ın məhsul planı ilə uzlaşdırılması
- Sistemin C4 diaqramı ilə kontekstin göstərilməsi
Praktik laboratoriya: Uydurma e-commerce backend üçün 2 rüblük texniki roadmap və onun prioritetləşdirmə əsası.
- 03
Qərar qəbulu və ADR
Qərarın kimin tərəfindən, hansı məlumatla və necə qəbul edildiyini izlənilən etmək.
- Geri qaytarıla bilən və qaytarılmayan qərarlar
- ADR strukturu: kontekst, seçimlər, nəticələr
- Razılıq (consensus) ilə məsləhət (advice) prosesi fərqi
- Qərarların yenidən baxılması və ləğvi
- Texniki mübahisədə fakt və ehtiyac ayırmaq
Praktik laboratoriya: Verilmiş monolit parçalama ssenarisi üçün üç alternativ və bir ADR yazmaq, simulyasiya olunmuş müzakirədə müdafiə etmək.
- 04
Keyfiyyət standartları və review mədəniyyəti
Code review, test strategiyası və standartları komandaya yük kimi yox, ortaq dil kimi çatdırmaq.
- Review-un məqsədi: səhv tapmaq, bilik paylaşmaq, standart
- Review checklist və avtomatlaşdırma ilə insan review-nun bölgüsü
- Pull Request ölçüsü və axın
- Test piramidası və qəbul meyarları
- Standartları lint və CI ilə dəstəkləmək
Praktik laboratoriya: Verilmiş Pull Request seriyasını nəzərdən keçirmək və komandaya təqdim ediləcək review qaydalarının layihəsini hazırlamaq.
- 05
Qeyri-müəyyənliklə təxmin və planlama
Dəqiq tarix vəd etmək əvəzinə risk, fərziyyə və aralıqlarla işləməyi öyrənmək.
- Təxminin aralıq və fərziyyə kimi təqdimatı
- Spike və riskin erkən azaldılması
- İşi kiçik, buraxıla bilən hissələrə bölmək
- Asılılıqların və darboğazların xəritəsi
- Plan dəyişəndə paydaşlara məlumat vermək
Praktik laboratoriya: Qeyri-müəyyən tələblə verilmiş funksiya üçün parçalanma, risk reyestri və aralıq təxmin sənədi.
- 06
Mentorluq, həvalə və geri bildirim
Komandanın bacarığını artırmaq: kimə nəyi, nə qədər kontekstlə həvalə etmək.
- Həvalə səviyyələri və kontekstin ötürülməsi
- Mühəndis üçün inkişaf söhbəti və hədəflər
- Konkret, davranışa yönəlmiş geri bildirim
- Pair programming və bilik paylaşımı
- Komandada tək nöqtə asılılığını azaltmaq
Praktik laboratoriya: Üç fərqli təcrübə səviyyəsindəki mühəndis üçün həvalə planı və geri bildirim söhbəti ssenarisi (rol oyunu).
- 07
İnsident liderliyi və postmortem
Təzyiq altında rolların bölünməsi, ünsiyyət və blameless postmortem.
- İnsident rolları: koordinator, ünsiyyət, texniki
- Ciddilik səviyyəsi və status yeniləmələri
- Zaman xətti və kök səbəb təhlili
- Blameless postmortem və fəaliyyət maddələri
- Təkrarın qarşısını almaq və izləmə
Praktik laboratoriya: Simulyasiya olunmuş insident logları əsasında zaman xətti və postmortem sənədi hazırlamaq.
- 08
Paydaşlarla ünsiyyət
Texniki riski və ödənişləri məhsul və biznes tərəfə onların dilində çatdırmaq.
- Auditoriyaya uyğun mesaj
- Risk və kompromisin izahı
- Yox demək və alternativ təklif etmək
- Yazılı status və qərar məktubları
- Eskalasiya meyarları
Praktik laboratoriya: Texniki borc ayırma tələbini biznes paydaşa təqdim edən qısa məktub və 5 dəqiqəlik şifahi təqdimat.
Praktik tapşırıqlar
- Real və ya uydurma layihə üçün rol gözləntiləri sənədi
- Üç ADR yazmaq və bir yoldaşdan geri bildirim almaq
- Bir Pull Request seriyasına review şərhləri yazmaq və onları təhlil etmək
- İnsident ssenarisi üzrə postmortem layihəsi
Portfolio nəticələri
- Komanda üçün texniki istiqamət və roadmap layihəsi
- Case study üçün ADR dəsti
- Review qaydaları və Definition of Done layihəsi
- Postmortem şablonu və dolu nümunə
Necə qiymətləndirilir
- Texniki istiqamət və roadmap-ın müdafiəsi (simulyasiya olunmuş paydaş heyətinə qarşı)
- ADR dəstinin yazılı qiymətləndirməsi və tövsiyələr
- Mock review və mentorluq söhbətinin müşahidəsi ilə geri bildirim (sertifikat deyil, tövsiyə)
Alətlər və texnologiyalar
- ADR (Markdown)
- C4 model
- Mermaid / PlantUML
- GitHub / GitLab Pull Request
- Jira / Linear (nümunə kimi)
- Prometheus / Grafana (insident ssenarisi üçün)
- Miro / FigJam
- Postmortem şablonları
Səviyyə ardıcıllığı
- Əvvəl
- Senior backend mühəndis səviyyəsi: sistemi müstəqil dizayn etmək və idarə etmək bacarığı.
- Sonra
- Solution architecture proqramı və ya komandada tech lead rolunda dərinləşmə.
- Müddət və format
- Müddət və format hələ müəyyən edilməyib; proqram planlaşdırılır və təqvimə salınmayıb.
Tez-tez verilən suallar
Tez-tez verilən suallar
Bu proqram hazırda mövcuddur?
Xeyr. Proqram planlaşdırılır, hələ cədvələ salınmayıb. Tarix və qiymət elan edilməyib. Konsultasiya tələb edə bilərsiniz.
Proqram menecer olmaq üçündür?
Xeyr. Fokus texniki liderlikdir: istiqamət, qərarlar, keyfiyyət və mentorluq. İnzibati insan idarəetməsi əsas mövzu deyil.
Rol və ya vəzifə vəd edilirmi?
Xeyr. Heç bir proqram vəzifə, maaş və ya nəticəni təmin edə bilməz. Proqram bacarıqları qurur, qərar isə sizin və işəgötürənin işidir.
Material nə dərəcədə praktikdir?
Hər modulda ssenari və ya case study var: ADR yazmaq, review aparmaq, postmortem hazırlamaq. Yalnız nəzəri mühazirə nəzərdə tutulmur.
Bu proqramla əlaqəli məqalələr
- ADRKomandadan uzun yaşayan Architecture Decision Record yazmaq
- C4 modeliC4 modeli: insanların həqiqətən oxuduğu arxitektura diaqramları
- System DesignCaching strategiyaları - cache-aside, write-through, TTL və stampede
- Texniki liderlikKomandaya kömək edən code review mədəniyyəti
- System DesignSystem design müsahibələri və dizayn review-ları üçün təkrarlanan metod
- System DesignSystem design nümunəsi: URL shortener